Het elektriciteitsnet moet continu in balans zijn, maar bij grote verstoringen is standaard regelvermogen niet altijd voldoende. In zulke situaties wordt noodvermogen ingezet om het net stabiel te houden. Dit vermogen fungeert als een laatste vangnet bij ernstige onbalans. Het speelt een belangrijke rol binnen de mFRR-markt, waar grotere correcties plaatsvinden. Maar wat is noodvermogen precies en wanneer wordt het ingezet?
Noodvermogen is extra capaciteit die wordt ingezet bij grote en langdurige onbalans op het elektriciteitsnet. Het wordt gebruikt wanneer andere vormen van regelvermogen, zoals FCR en aFRR, niet voldoende zijn om het net stabiel te houden. Dit vermogen fungeert als een laatste vangnet en wordt ingezet om de netfrequentie te herstellen en verdere verstoringen te voorkomen. Het speelt daarmee een cruciale rol in het voorkomen van storingen of zelfs grootschalige uitval.
Kort gezegd: noodvermogen wordt ingezet in uitzonderlijke situaties waarin snelle en krachtige bijsturing nodig is om het elektriciteitsnet in balans te houden.
• Wat is noodvermogen?
• Wanneer wordt noodvermogen ingezet?
• Wat is de relatie tussen noodvermogen en mFRR?
• Wat is het verschil tussen mFRRsa en mFRRda?
• Hoe werkt de mFRR-markt (noodvermogen)?
• Hoe snel moet noodvermogen reageren?
• Kun je verdienen met noodvermogen?
• Stuur energie-assets razendsnel aan met Smartbox
• Word Smartbox-partner
• Veelgestelde vragen over het noodvermogen
Noodvermogen is flexibel inzetbare capaciteit die wordt gebruikt om het elektriciteitsnet te stabiliseren bij ernstige verstoringen of grote onbalans. Het gaat om vermogen dat niet continu actief is, maar beschikbaar wordt gehouden om in te grijpen wanneer reguliere balanceringsmiddelen tekortschieten. In tegenstelling tot andere vormen van regelvermogen wordt noodvermogen ingezet in situaties waarin snelle en krachtige correctie nodig is om de netfrequentie te herstellen. Dit maakt het een essentieel onderdeel van de betrouwbaarheid van het elektriciteitssysteem.
Noodvermogen is daarmee geen standaard operationeel middel, maar een kritische back-up die ervoor zorgt dat het net ook onder extreme omstandigheden stabiel blijft functioneren.
Noodvermogen wordt ingezet wanneer er sprake is van grote en langdurige onbalans op het elektriciteitsnet en andere vormen van regelvermogen niet voldoende zijn om dit op te vangen.
Dit kan bijvoorbeeld gebeuren bij:
In deze situaties is snelle en krachtige bijsturing nodig om de netfrequentie te herstellen. Noodvermogen wordt dan geactiveerd om het verschil tussen vraag en aanbod te corrigeren en verdere verstoringen te voorkomen. Het wordt dus alleen ingezet wanneer het echt nodig is: als laatste vangnet om de stabiliteit van het elektriciteitsnet te waarborgen.
Noodvermogen maakt onderdeel uit van de mFRR-markt (manual Frequency Restoration Reserve). Binnen deze markt wordt flexibel vermogen ingezet om grotere en langdurige onbalans op het elektriciteitsnet te corrigeren. mFRR bestaat uit verschillende vormen van inzet, waarbij noodvermogen de rol heeft van direct beschikbare en vaak vooraf gecontracteerde capaciteit. Dit vermogen wordt ingezet wanneer snelle en betrouwbare bijsturing nodig is, bijvoorbeeld bij ernstige verstoringen op het net.
Waar andere vormen van mFRR via biedingen worden aangeboden (zoals mFRRsa), is noodvermogen vaak vooraf vastgelegd om zekerheid te bieden in kritieke situaties.
Binnen de mFRR-markt bestaan twee manieren waarop vermogen kan worden ingezet: mFRRsa en mFRRda. Beide zijn bedoeld om grotere verstoringen op het elektriciteitsnet op te vangen, maar verschillen in hoe het vermogen wordt aangeboden en beschikbaar is.
Bij mFRRsa bieden marktpartijen hun flexibiliteit actief aan op de markt. Zij bepalen zelf wanneer en onder welke voorwaarden zij vermogen beschikbaar stellen. TenneT selecteert vervolgens uit deze biedingen welke capaciteit wordt ingezet om het net te balanceren.
mFRRda bestaat uit capaciteit die vooraf is vastgelegd en direct inzetbaar moet zijn. Dit vermogen wordt niet eerst via biedingen geselecteerd, maar staat klaar om onmiddellijk te worden geactiveerd zodra de situatie daarom vraagt.
1. Beschikbaar stellen van vermogen
Marktpartijen en aggregators zorgen dat flexibel vermogen beschikbaar is, via biedingen (mFRRsa) of via vooraf gecontracteerde capaciteit (mFRRda).
2. Ontstaan van onbalans
Wanneer vraag en aanbod sterk uit elkaar lopen, ontstaat er een verstoring op het net die niet meer met snellere reserves kan worden opgelost.
3. Activatie door TenneT
TenneT besluit om mFRR in te zetten en stuurt een signaal om extra vermogen op of af te regelen.
4. Aansturing van energie-assets
Via aggregators worden aangesloten installaties aangestuurd om vermogen te leveren of juist te verminderen.
5. Herstel van de netbalans
Door deze inzet wordt de netfrequentie gestabiliseerd en blijft het elektriciteitsnet betrouwbaar functioneren.
Noodvermogen moet snel en betrouwbaar inzetbaar zijn om grote verstoringen op het elektriciteitsnet te corrigeren. In de praktijk geldt dat dit vermogen binnen circa 15 minuten volledig geactiveerd moet kunnen worden. Deze reactietijd is essentieel, omdat noodvermogen pas wordt ingezet wanneer andere vormen van regelvermogen onvoldoende zijn. Op dat moment is er vaak sprake van een grotere onbalans die snel moet worden opgelost om de netfrequentie te herstellen.
In tegenstelling tot snellere reserves zoals FCR en aFRR, die binnen seconden tot minuten reageren, ligt de kracht van noodvermogen in het leveren van grotere vermogens over een langere periode. Hierdoor kan het net stabiel blijven, zelfs bij langdurige verstoringen.
Noodvermogen kan een interessante inkomstenbron zijn voor bedrijven met flexibel inzetbare energie-assets. Door capaciteit beschikbaar te stellen voor de mFRR-markt kunnen partijen een vergoeding ontvangen voor hun bijdrage aan de stabiliteit van het elektriciteitsnet. Er zijn twee manieren waarop inkomsten worden gegenereerd:
Bedrijven ontvangen een vergoeding voor het stand-by houden van vermogen dat direct inzetbaar is bij noodsituaties. Dit betekent dat de installatie klaar moet staan om op elk moment te reageren, ook als er geen activatie plaatsvindt. Deze vergoeding compenseert het feit dat capaciteit wordt gereserveerd voor het net en niet altijd voor andere doeleinden kan worden gebruikt.
Wanneer noodvermogen daadwerkelijk wordt ingezet, ontvangen partijen een vergoeding voor het leveren of afschalen van energie. De hoogte van deze vergoeding hangt af van het moment, de marktsituatie en de mate van onbalans op het net. Omdat activaties plaatsvinden bij grotere verstoringen, kunnen deze momenten financieel aantrekkelijk zijn.
Om deel te nemen geldt doorgaans wel een minimale levercapaciteit (vaak rond de 1 MW). Hierdoor nemen bedrijven meestal deel via een aggregator, die meerdere kleinere assets bundelt tot één inzetbaar vermogen.
De Smartbox is een energiemanagementsysteem (EMS) dat energie-assets automatisch aanstuurt op basis van realtime stuursignalen uit de energiemarkt. Het systeem fungeert als de technische schakel tussen aggregator en installatie. Het zorgt ervoor dat assets direct reageren op activaties vanuit markten zoals mFRR.
Bij Smartbox zijn we altijd op zoek naar partnerschappen met energiemaatschappijen en installateurs. Jouw klanten halen meer rendement uit hun installaties, terwijl jij je propositie versterkt en meedeelt in de opbrengsten van flexibiliteit. Benieuwd naar de mogelijkheden? Vraag een kennismakinggesprek aan via +31 (0)36 7810081, mail naar info@smartboxpower.com of vul ons contactformulier in.
De verantwoordelijkheid voor noodvermogen ligt bij TenneT, de landelijke netbeheerder van Nederland. TenneT bewaakt continu de stabiliteit van het elektriciteitsnet en zorgt ervoor dat er voldoende capaciteit beschikbaar is om grote verstoringen op te vangen. Dit gebeurt door noodvermogen in te kopen en aan te sturen via de mFRR-markt.
Als er onvoldoende noodvermogen beschikbaar is, kan het elektriciteitsnet niet snel genoeg worden gestabiliseerd bij grote onbalans. Dit kan leiden tot serieuze problemen, zoals frequentieafwijkingen, automatische afschakeling van installaties of in extreme gevallen zelfs stroomuitval (black-outs). Noodvermogen vormt dus een essentieel vangnet om dit te voorkomen.
Een aggregator zorgt ervoor dat verschillende energie-assets gezamenlijk kunnen deelnemen aan de mFRR-markt. Door meerdere installaties te combineren, zoals batterijsystemen, zonnepanelen en laadinfra, ontstaat er voldoende vermogen om aan de eisen van TenneT te voldoen. De aggregator ontvangt signalen vanuit de markt en zorgt dat deze worden vertaald naar concrete acties bij de aangesloten systemen.
Bij noodvermogen draait alles om timing en betrouwbaarheid. Omdat ingrijpen vaak onder tijdsdruk gebeurt en fouten grote gevolgen kunnen hebben, is handmatige sturing niet praktisch. Geautomatiseerde systemen zorgen ervoor dat installaties direct en consistent reageren op signalen, zonder vertraging of menselijke tussenkomst.
Een EMS vormt de schakel tussen marktsignalen en fysieke installaties. Het systeem zorgt ervoor dat instructies vanuit bijvoorbeeld een aggregator direct worden omgezet in acties, zoals het verhogen of verlagen van vermogen. Hierdoor kunnen energie-assets snel en gecontroleerd worden ingezet op momenten dat het elektriciteitsnet dat vereist.