Wat is noodvermogen?
Noodvermogen is flexibel inzetbare capaciteit die wordt gebruikt om het elektriciteitsnet te stabiliseren bij ernstige verstoringen of grote onbalans. Het gaat om vermogen dat niet continu actief is, maar beschikbaar wordt gehouden om in te grijpen wanneer reguliere balanceringsmiddelen tekortschieten.
Anders dan andere vormen van regelvermogen wordt noodvermogen ingezet in situaties waarin snelle en krachtige correctie nodig is om de netfrequentie te herstellen. Dat maakt het een essentieel onderdeel van de betrouwbaarheid van het elektriciteitssysteem.
Noodvermogen is daarmee geen standaard operationeel middel, maar een kritische back-up die ervoor zorgt dat het net ook onder extreme omstandigheden stabiel blijft functioneren.
Wanneer wordt noodvermogen ingezet?
Noodvermogen wordt ingezet bij grote en langdurige onbalans op het elektriciteitsnet, wanneer andere vormen van regelvermogen niet voldoende zijn om dit op te vangen. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren bij:
- uitval van een grote energiecentrale;
- een plotselinge, sterke stijging van de vraag naar elektriciteit;
- een onverwachte daling van duurzame opwek, zoals wind of zon;
- beperkingen of storingen op het elektriciteitsnet.
In deze situaties is snelle en krachtige bijsturing nodig om de netfrequentie te herstellen. Noodvermogen wordt dan geactiveerd om het verschil tussen vraag en aanbod te corrigeren en verdere verstoringen te voorkomen.
Het wordt dus alleen ingezet wanneer het echt nodig is: als laatste vangnet om de stabiliteit van het elektriciteitsnet te waarborgen.
Wat is de relatie tussen noodvermogen en mFRR?
Noodvermogen maakt deel uit van de mFRR-markt (manual Frequency Restoration Reserve). Binnen deze markt wordt flexibel vermogen ingezet om grotere en langdurige onbalans op het elektriciteitsnet te corrigeren.
mFRR kent verschillende vormen van inzet. Noodvermogen heeft daarin de rol van direct beschikbare, vaak vooraf gecontracteerde capaciteit, die wordt ingezet wanneer snelle en betrouwbare bijsturing nodig is, bijvoorbeeld bij ernstige verstoringen op het net.
Waar andere vormen van mFRR via biedingen worden aangeboden (zoals mFRRsa), is noodvermogen vaak vooraf vastgelegd om zekerheid te bieden in kritieke situaties.
Wat is het verschil tussen mFRRsa en mFRRda?
Binnen de mFRR-markt bestaan twee manieren waarop vermogen kan worden ingezet: mFRRsa en mFRRda. Beide zijn bedoeld om grotere verstoringen op het elektriciteitsnet op te vangen, maar ze verschillen in hoe het vermogen wordt aangeboden en beschikbaar is.
- mFRRsa (scheduled activation)
- Marktpartijen bieden hun flexibiliteit actief aan op de markt. Zij bepalen zelf wanneer en onder welke voorwaarden zij vermogen beschikbaar stellen. TenneT selecteert vervolgens uit deze biedingen welke capaciteit wordt ingezet om het net te balanceren.
- mFRRda (direct activation)
- Capaciteit die vooraf is vastgelegd en direct inzetbaar moet zijn. Dit vermogen wordt niet eerst via biedingen geselecteerd, maar staat klaar om onmiddellijk te worden geactiveerd zodra de situatie daarom vraagt.
Hoe werkt de mFRR-markt (noodvermogen)?
Beschikbaar stellen van vermogen
Marktpartijen en aggregators zorgen dat flexibel vermogen beschikbaar is, via biedingen (mFRRsa) of via vooraf gecontracteerde capaciteit (mFRRda).
Ontstaan van onbalans
Lopen vraag en aanbod sterk uit elkaar, dan ontstaat er een verstoring op het net die niet meer met snellere reserves kan worden opgelost.
Activatie door TenneT
TenneT besluit mFRR in te zetten en stuurt een signaal om extra vermogen op of af te regelen.
Aansturing van energie-assets
Via aggregators worden aangesloten installaties aangestuurd om vermogen te leveren of juist te verminderen.
Herstel van de netbalans
Door deze inzet wordt de netfrequentie gestabiliseerd en blijft het elektriciteitsnet betrouwbaar functioneren.
Wie levert noodvermogen?
- Installaties die snel kunnen opstarten, zoals generatoren die direct extra capaciteit kunnen leveren
- Industriële energie-installaties, zoals WKK-systemen die hun productie kunnen aanpassen
- Grootverbruikers met flexibiliteit, die hun energieverbruik tijdelijk kunnen verlagen
Hoe snel moet noodvermogen reageren?
Noodvermogen moet snel en betrouwbaar inzetbaar zijn om grote verstoringen op het elektriciteitsnet te corrigeren. In de praktijk moet dit vermogen binnen circa 15 minuten volledig geactiveerd kunnen worden.
Deze reactietijd is essentieel, omdat noodvermogen pas wordt ingezet wanneer andere vormen van regelvermogen onvoldoende zijn. Op dat moment is er vaak sprake van een grotere onbalans die snel moet worden opgelost om de netfrequentie te herstellen.
Snellere reserves zoals FCR en aFRR reageren binnen seconden tot minuten. De kracht van noodvermogen ligt juist in het leveren van grotere vermogens over een langere periode, zodat het net ook bij langdurige verstoringen stabiel blijft.
Kun je verdienen met noodvermogen?
Noodvermogen kan een interessante inkomstenbron zijn voor bedrijven met flexibel inzetbare energie-assets. Door capaciteit beschikbaar te stellen voor de mFRR-markt, ontvangen partijen een vergoeding voor hun bijdrage aan de stabiliteit van het elektriciteitsnet.
Er zijn twee manieren waarop inkomsten worden gegenereerd:
- Vergoeding voor beschikbaarheid
- Bedrijven ontvangen een vergoeding voor het stand-by houden van vermogen dat direct inzetbaar is bij noodsituaties. De installatie moet op elk moment klaarstaan om te reageren, ook als er geen activatie plaatsvindt. De vergoeding compenseert dat deze capaciteit voor het net wordt gereserveerd en niet altijd voor andere doeleinden kan worden gebruikt.
- Vergoeding bij activatie
- Wordt noodvermogen daadwerkelijk ingezet, dan ontvangen partijen een vergoeding voor het leveren of afschalen van energie. De hoogte hangt af van het moment, de marktsituatie en de mate van onbalans op het net. Omdat activaties plaatsvinden bij grotere verstoringen, kunnen deze momenten financieel aantrekkelijk zijn.
Om deel te nemen geldt doorgaans wel een minimale levercapaciteit (vaak rond de 1 MW). Bedrijven nemen daarom meestal deel via een aggregator, die meerdere kleinere assets bundelt tot één inzetbaar vermogen.
Smartbox
Stuur energie-assets razendsnel aan met Smartbox
De Smartbox is een energiemanagementsysteem (EMS) dat energie-assets automatisch aanstuurt op basis van realtime stuursignalen uit de energiemarkt.
Het systeem is de technische schakel tussen aggregator en installatie, en zorgt ervoor dat assets direct reageren op activaties vanuit markten zoals mFRR. De kracht van Smartbox:
- Ontvangt realtime signalen van de aggregator en vertaalt deze direct naar concrete aansturing van energie-assets.
- Zorgt dat installaties binnen milliseconden tot seconden reageren op activaties vanuit het elektriciteitsnet.
- Voorkomt vertraging en fouten door volledige automatisering van de aansturing.
- Maakt het mogelijk om flexibel vermogen veilig en efficiënt in te zetten binnen balanceringsmarkten.
- Geeft inzicht in realtime data en prestaties via het Smartbox Portaal.
Word Smartbox-partner
Bij Smartbox zijn we altijd op zoek naar partnerschappen met energiemaatschappijen en installateurs. Jouw klanten halen meer rendement uit hun installaties, terwijl jij je propositie versterkt en meedeelt in de opbrengsten van flexibiliteit.
Benieuwd naar de mogelijkheden? Vraag een kennismakingsgesprek aan via telefoon of e-mail, of vul ons contactformulier in.