Het elektriciteitsnet moet continu in balans zijn: vraag en aanbod van stroom moeten op elk moment gelijk zijn. Door de groei van duurzame energie wordt dit steeds complexer, omdat opwek en verbruik sterk kunnen schommelen. Om deze fluctuaties op te vangen, is reservevermogen nodig. Maar wat is reservevermogen precies, hoe werkt het in de praktijk en kun je eraan verdienen?
Reservevermogen is extra capaciteit op het elektriciteitsnet die kan worden ingezet om vraag en aanbod van stroom in balans te houden. Wanneer er een afwijking ontstaat, kan dit vermogen snel worden op- of afgeschaald om het net stabiel te houden. Deze capaciteit staat continu stand-by en wordt in Nederland aangestuurd door de netbeheerder TenneT. Afhankelijk van de situatie wordt reservevermogen automatisch of handmatig geactiveerd.
• Waarom is reservevermogen nodig?
• Welke soorten reservevermogen zijn er?
• Wat is het verschil tussen mFRRsa en mFRRda?
• Hoe wordt reservevermogen ingezet?
• Hoe kun je verdienen met reservevermogen?
• Speel slim in op reservevermogen met Smartbox
• Meld je aan als energieke Smartbox-partner
• Veelgestelde vragen over reservevermogen
Het elektriciteitsnet moet continu in balans zijn: de hoeveelheid opgewekte stroom moet op elk moment gelijk zijn aan het verbruik. Wanneer deze balans verstoord raakt, kan de netfrequentie afwijken van de standaard 50 Hz, wat risico’s oplevert voor de stabiliteit van het net. Reservevermogen is nodig om deze afwijkingen direct op te vangen. In de praktijk ontstaan er continu kleine en grote schommelingen, bijvoorbeeld door:
Door reservevermogen achter de hand te houden, kan netbeheerder TenneT snel ingrijpen en het net weer in balans brengen. Dit voorkomt storingen en zorgt ervoor dat het elektriciteitssysteem betrouwbaar blijft functioneren voor jou, mij en de rest van Nederland.
Reservevermogen bestaat uit verschillende lagen die elk een specifieke rol spelen in het stabiliseren van het elektriciteitsnet. Deze lagen verschillen vooral in reactiesnelheid en manier van aansturing. De drie belangrijkste vormen van reservevermogen zijn:
FCR is de snelste vorm van reservevermogen en wordt ingezet om directe afwijkingen in de netfrequentie op te vangen. Zodra de frequentie afwijkt van 50 Hz, reageren aangesloten assets automatisch binnen enkele seconden.
FCR zorgt ervoor dat het elektriciteitsnet direct wordt gestabiliseerd voordat verdere correcties plaatsvinden. Deze vorm van reservevermogen is volledig geautomatiseerd en vereist zeer snelle reacties.
Geleverd door:
aFRR is de tweede laag van reservevermogen en wordt ingezet om het elektriciteitsnet automatisch terug in balans te brengen na de eerste correctie door FCR. Deze aansturing gebeurt via realtime signalen van TenneT.
aFRR reageert binnen enkele minuten en zorgt ervoor dat de netfrequentie weer richting de 50 Hz wordt gestuurd. In tegenstelling tot FCR gaat het hier om grotere en gerichtere vermogensaanpassingen.
Geleverd door:
mFRR is de derde laag van reservevermogen en wordt ingezet bij grotere of langdurige onbalans op het elektriciteitsnet. In tegenstelling tot FCR en aFRR wordt mFRR handmatig geactiveerd door TenneT.
mFRR wordt gebruikt wanneer automatische correcties niet voldoende zijn om het net in balans te brengen. Deze vorm van reservevermogen reageert langzamer, maar kan grotere vermogens verschuiven om het systeem te stabiliseren.
Geleverd door:
Binnen mFRR wordt onderscheid gemaakt tussen twee vormen: mFRRsa (scheduled activation) en mFRRda (direct activation). Beide worden ingezet bij grotere en langdurige onbalans op het elektriciteitsnet, maar verschillen in hoe ze beschikbaar worden gesteld en geactiveerd.
Dit is vooraf ingepland reservevermogen dat via biedingen beschikbaar wordt gesteld op de markt. Partijen geven aan wanneer en tegen welke voorwaarden zij vermogen kunnen leveren, waarna TenneT dit inzet wanneer nodig.
Dit is noodvermogen dat vooraf wordt gecontracteerd en direct beschikbaar moet zijn. Het wordt ingezet in situaties waarin snelle en gegarandeerde capaciteit nodig is om het net te stabiliseren.
Reservevermogen biedt bedrijven de mogelijkheid om geld te verdienen met de flexibiliteit van hun energie-assets. In plaats van alleen energie te verbruiken of op te wekken, kunnen installaties actief bijdragen aan het stabiliseren van het elektriciteitsnet. Er zijn twee belangrijke manieren om inkomsten te genereren:
Bedrijven ontvangen een vergoeding voor het beschikbaar stellen van flexibel vermogen dat kan worden ingezet bij onbalans. Dit vermogen staat stand-by en moet direct beschikbaar zijn wanneer TenneT daarom vraagt.
Wanneer reservevermogen daadwerkelijk wordt ingezet, ontvangen partijen een vergoeding voor de geleverde of afgenomen energie. Deze inkomsten zijn afhankelijk van de marktsituatie en het moment van activatie.
Vooral energie-assets die snel, geautomatiseerd en betrouwbaar kunnen reageren, zoals batterijen en flexibele installaties, zijn geschikt om inkomsten te genereren op deze markt.
De Smartbox is een energiemanagementsysteem (EMS) dat energie-assets automatisch aanstuurt op basis van realtime stuursignalen uit de energiemarkt. Het systeem fungeert als de technische schakel tussen aggregator en installatie, en zorgt ervoor dat assets direct reageren op activaties vanuit balanceringsmarkten zoals FCR, aFRR en mFRR.
Wil je als energiemaatschappij of installateur inspelen op reservevermogen en nieuwe inkomstenstromen creëren voor je klanten? We werken via een partnerstructuur waarbij zowel jij als je klant profiteert. Klanten halen meer rendement uit hun energie-assets, terwijl jij je dienstverlening uitbreidt en meedeelt in de opbrengsten van flexibiliteit.
Benieuwd naar de mogelijkheden? Bel naar +31 (0)36 7810081, mail ons via info@smartboxpower.com of vul ons contactformulier in.
In Nederland is TenneT verantwoordelijk voor het inkopen en aansturen van reservevermogen. Als landelijke netbeheerder zorgt TenneT ervoor dat vraag en aanbod van elektriciteit continu in balans blijven. Dit doet zij door flexibel vermogen in te kopen bij marktpartijen en dit in te zetten wanneer dat nodig is.
Reservevermogen wordt geactiveerd zodra er een onbalans ontstaat op het elektriciteitsnet. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren door schommelingen in duurzame opwek, veranderingen in verbruik of storingen. Afhankelijk van de situatie wordt automatisch (FCR/aFRR) of handmatig (mFRR) vermogen ingezet om de netfrequentie te herstellen.
De prijs voor reservevermogen wordt bepaald via een marktmechanisme waarin TenneT vermogen inkoopt op basis van biedingen van marktpartijen. Partijen geven aan hoeveel flexibel vermogen zij beschikbaar stellen en tegen welke prijs, waarna TenneT deze biedingen selecteert op basis van de actuele systeembehoefte. Dit gebeurt meestal volgens een merit-order of laddersystematiek, waarbij de meest kostenefficiënte biedingen als eerste worden ingezet. De prijs is daarmee niet vast, maar wordt continu beïnvloed door vraag en aanbod op de markt.
De manier waarop inkomsten worden opgebouwd verschilt per type reservevermogen. Bij producten zoals aFRR en mFRR bestaat de vergoeding vaak uit een combinatie van een beschikbaarheidsvergoeding en een activatievergoeding. Bij FCR ligt de nadruk juist op een vergoeding voor het beschikbaar stellen van capaciteit, zonder aparte vergoeding per activatie.
Ja, bedrijven kunnen deelnemen aan reservevermogensmarkten, mits zij beschikken over flexibel vermogen dat snel kan worden aangestuurd. In de praktijk gebeurt deelname vaak via een aggregator, omdat er minimale vermogensvereisten gelden en technische eisen aan de aansturing worden gesteld.
Een aggregator bundelt meerdere energie-assets tot één flexibel vermogen en verzorgt de toegang tot de balanceringsmarkt. De aggregator ontvangt signalen van TenneT en vertaalt deze naar concrete aansturing van aangesloten installaties. Hierdoor kunnen ook kleinere assets deelnemen aan reservevermogen.
Een energiemanagementsysteem (EMS) zorgt ervoor dat energie-assets automatisch reageren op stuursignalen vanuit de energiemarkt. Het systeem vertaalt deze signalen naar directe aansturing van installaties, waardoor snel en nauwkeurig kan worden gereageerd. Dit maakt deelname aan reservevermogen schaalbaar en efficiënt, zonder handmatige interventie.