De regelmarkt is het mechanisme waarmee TenneT het Nederlandse elektriciteitsnet continu in balans houdt. Omdat productie en verbruik van elektriciteit op elk moment exact gelijk moeten zijn, is bijsturing onvermijdelijk.
Deze bijsturing vraagt om snel en betrouwbaar regelbaar vermogen. Met een geautomatiseerd energiemanagementsysteem zoals Smartbox kunnen energie-assets direct reageren op regelsignalen, zonder handmatige tussenkomst.
De regelmarkt is het onderdeel van het elektriciteitssysteem waarmee TenneT ervoor zorgt dat het Nederlandse stroomnet continu in balans blijft. Op elk moment moet de hoeveelheid opgewekte elektriciteit exact gelijk zijn aan het verbruik. Zodra hier een afwijking ontstaat, moet er direct worden bijgestuurd om de netfrequentie op 50 Hz te houden.
Op de regelmarkt koopt TenneT daarom regelvermogen in bij marktpartijen. Dit zijn flexibel inzetbare energie-assets die op verzoek hun vermogen kunnen verhogen of verlagen. Die bijsturing gebeurt automatisch of handmatig, afhankelijk van de aard en snelheid van de verstoring.
De regelmarkt bestaat omdat het elektriciteitsnet geen buffer heeft. Elektriciteit moet op elk moment worden opgewekt en verbruikt in exact dezelfde hoeveelheid. Zodra vraag en aanbod uit balans raken, wijkt de netfrequentie af van 50 Hz. Zonder directe correctie leidt dit tot instabiliteit, storingen of zelfs grootschalige uitval.
Regelvermogen is het flexibel inzetbare vermogen dat wordt gebruikt om het elektriciteitsnet in balans te houden. Het gaat niet om de levering van energie zelf, maar om de beschikbaarheid om het vermogen direct te verhogen of te verlagen zodra TenneT daarom vraagt. Dit vermogen wordt ingezet om afwijkingen tussen opwek en verbruik snel te corrigeren en de netfrequentie stabiel te houden op 50 Hz.
Regelvermogen moet aan strikte eisen voldoen. Assets moeten betrouwbaar beschikbaar zijn, binnen vastgestelde reactietijden kunnen schakelen en nauwkeurig kunnen volgen wat het net vraagt. Afhankelijk van het type regelvermogen varieert de vereiste snelheid van seconden tot minuten.
Een asset verhoogt zijn vermogen om een tekort aan elektriciteit op het net op te vangen. Dit kan door extra elektriciteit te produceren of door minder verbruik af te nemen, zodat vraag en aanbod weer in balans komen.
Een asset verlaagt zijn vermogen om een overschot aan elektriciteit op het net te verminderen. Dit gebeurt door minder te produceren of juist meer verbruik toe te laten, zodat vraag en aanbod weer in evenwicht komen.
De regelmarkt is opgebouwd uit meerdere lagen van regelvermogen, elk met een eigen functie, reactietijd en inzetmoment. Deze gelaagde structuur zorgt ervoor dat TenneT zowel zeer snelle als meer structurele onbalans effectief kan corrigeren. Hoe groter of langduriger de afwijking, hoe zwaarder het ingezette middel.
Primair regelvermogen, ook wel FCR (Frequency Containment Reserve) genoemd, is de eerste en snelste verdedigingslaag van het elektriciteitsnet. Dit regelvermogen wordt ingezet zodra de netfrequentie afwijkt van 50 Hz en grijpt volledig automatisch in, zonder tussenkomst van TenneT.
FCR reageert direct op frequentieveranderingen.
Zodra de frequentie stijgt of daalt, passen deelnemende assets hun vermogen proportioneel aan. Deze bijsturing moet binnen seconden plaatsvinden en continu beschikbaar zijn. Juist die snelheid en betrouwbaarheid maken FCR technisch veeleisend.
Kernpunten FCR-markt
Secundair regelvermogen, ook wel aFRR (automatic Frequency Restoration Reserve) genoemd, wordt ingezet nadat primair regelvermogen de eerste frequentieafwijking heeft opgevangen. Het doel van aFRR is om de netfrequentie verder te herstellen én het primaire regelvermogen weer vrij te maken voor nieuwe verstoringen.
aFRR wordt automatisch aangestuurd door TenneT op basis van centrale regelsignalen. In tegenstelling tot FCR reageert aFRR niet direct op de frequentie zelf, maar op een aansturingssignaal dat voortkomt uit de gemeten systeemonbalans. De bijsturing vindt plaats binnen minuten en kan zowel op- als afregelend zijn.
Kernpunten aFRR
Noodvermogen, ook wel mFRR (manual Frequency Restoration Reserve) genoemd, wordt ingezet wanneer automatische regelmiddelen zoals FCR en aFRR onvoldoende zijn om de systeembalans te herstellen. Het is bedoeld voor grotere of langdurige onbalansen die niet binnen seconden of minuten opgelost kunnen worden.
mFRR wordt handmatig geactiveerd door TenneT en bestaat uit vooraf gecontracteerd vermogen dat binnen een afgesproken tijd beschikbaar moet komen. Dit vermogen kan worden op- of afgeregeld en blijft ingezet zolang de verstoring aanhoudt. In tegenstelling tot FCR en aFRR ligt de nadruk hier minder op snelheid en meer op betrouwbaarheid en beschikbaarheid. Het is het laatste vangnet van het elektriciteitssysteem.
Kernpunten mFRR
De regelmarkt is interessant voor partijen die flexibel vermogen kunnen aanbieden en dit betrouwbaar beschikbaar kunnen stellen aan TenneT. Het gaat hierbij niet om traditionele energiehandel, maar om het leveren van regelvermogen: het vermogen om productie of verbruik snel op of af te schakelen wanneer de netbalans dat vraagt.
In de praktijk kunnen niet alle partijen direct zelf bieden op de regelmarkt. TenneT werkt met vaste marktrollen en technische eisen. De daadwerkelijke bieding en activatie verloopt via erkende partijen, terwijl de fysieke assets het vermogen leveren.
Wie kan bieden en deelnemen aan de regelmarkt?
Voor maximaal rendement uit energieassets heb je een slim energiemanagementsysteem (EMS) nodig dat automatische sturing levert. Smartbox verbindt technische installaties met marktsignalen en netvereisten, zodat vermogen exact op het juiste moment kan worden op- of afgeregeld. Van zonnepaneelinstallaties en windmolens tot laadpleinen en batterijsystemen: Smartbox verbindt ze allemaal.
Wat kan Smartbox betekenen voor de regelmarkt:
Wil je als energiemaatschappij of -installateur een toekomstvaste oplossing bieden voor netstabiliteit én maximaal rendement? Lees meer over hoe Smartbox werkt of meld je direct aan als partner.