Wat is de regelmarkt?
De regelmarkt is het onderdeel van het elektriciteitssysteem waarmee TenneT ervoor zorgt dat het Nederlandse stroomnet continu in balans blijft. Op elk moment moet de hoeveelheid opgewekte elektriciteit exact gelijk zijn aan het verbruik. Ontstaat er een afwijking, dan moet er direct worden bijgestuurd om de netfrequentie op 50 Hz te houden.
Op de regelmarkt koopt TenneT daarom regelvermogen in bij marktpartijen: flexibel inzetbare energie-assets die op verzoek hun vermogen kunnen verhogen of verlagen. Die bijsturing gebeurt automatisch of handmatig, afhankelijk van de aard en snelheid van de verstoring.
Waarom bestaat de regelmarkt?
De regelmarkt bestaat omdat het elektriciteitsnet geen buffer heeft. Elektriciteit moet op elk moment in exact dezelfde hoeveelheid worden opgewekt en verbruikt.
Raken vraag en aanbod uit balans, dan wijkt de netfrequentie af van 50 Hz. Zonder directe correctie leidt dit tot instabiliteit, storingen of zelfs grootschalige uitval.
Wat is regelvermogen?
Regelvermogen is het flexibel inzetbare vermogen dat wordt gebruikt om het elektriciteitsnet in balans te houden. Het gaat niet om de levering van energie zelf, maar om de beschikbaarheid om het vermogen direct te verhogen of te verlagen zodra TenneT daarom vraagt.
Dit vermogen corrigeert afwijkingen tussen opwek en verbruik snel en houdt de netfrequentie stabiel op 50 Hz.
Regelvermogen moet aan strikte eisen voldoen. Assets moeten betrouwbaar beschikbaar zijn, binnen vastgestelde reactietijden kunnen schakelen en nauwkeurig kunnen volgen wat het net vraagt. Afhankelijk van het type regelvermogen varieert de vereiste snelheid van seconden tot minuten.
- Opregelend vermogen
- Een asset verhoogt zijn vermogen om een tekort aan elektriciteit op het net op te vangen. Dat kan door extra elektriciteit te produceren of door minder te verbruiken, zodat vraag en aanbod weer in balans komen.
- Afregelend vermogen
- Een asset verlaagt zijn vermogen om een overschot aan elektriciteit op het net te verminderen. Dat gebeurt door minder te produceren of juist meer te verbruiken, zodat vraag en aanbod weer in evenwicht komen.
De opbouw van de regelmarkt
De regelmarkt is opgebouwd uit meerdere lagen regelvermogen, elk met een eigen functie, reactietijd en inzetmoment. Dankzij deze gelaagde structuur kan TenneT zowel zeer snelle als meer structurele onbalans effectief corrigeren.
Hoe groter of langduriger de afwijking, hoe zwaarder het ingezette middel.
Primair regelvermogen (FCR-markt)
Primair regelvermogen, ook wel FCR (Frequency Containment Reserve) genoemd, is de eerste en snelste verdedigingslaag van het elektriciteitsnet. Het wordt ingezet zodra de netfrequentie afwijkt van 50 Hz en grijpt volledig automatisch in, zonder tussenkomst van TenneT.
FCR reageert direct op frequentieveranderingen: zodra de frequentie stijgt of daalt, passen deelnemende assets hun vermogen proportioneel aan. Deze bijsturing moet binnen seconden plaatsvinden en continu beschikbaar zijn. Juist die snelheid en betrouwbaarheid maken FCR technisch veeleisend.
Kernpunten FCR-markt
- Corrigeert directe frequentieafwijkingen rond 50 Hz
- Volledig automatische inzet, zonder handmatige activatie
- Volledig vermogen beschikbaar binnen 30 seconden
- Vermogen moet tot 15 minuten ononderbroken inzetbaar blijven
- Proportionele bijsturing op frequentieverandering
- Europees ingekochte markt (grensoverschrijdend)
Secundair regelvermogen (aFRR)
Secundair regelvermogen, ook wel aFRR (automatic Frequency Restoration Reserve) genoemd, wordt ingezet nadat primair regelvermogen de eerste frequentieafwijking heeft opgevangen. Het doel van aFRR is de netfrequentie verder te herstellen én het primaire regelvermogen weer vrij te maken voor nieuwe verstoringen.
aFRR wordt automatisch aangestuurd door TenneT op basis van centrale regelsignalen. Anders dan FCR reageert aFRR niet direct op de frequentie zelf, maar op een aansturingssignaal dat voortkomt uit de gemeten systeemonbalans. De bijsturing vindt plaats binnen minuten en kan zowel op- als afregelend zijn.
Kernpunten aFRR
- Doel: frequentie normaliseren en FCR-capaciteit vrijmaken
- Automatische aansturing door TenneT via centrale regelsignalen
- Reageert op systeemonbalans, niet direct op frequentie
- Activatie binnen minuten
- Zowel opregelend als afregelend vermogen
- Vermogen moet stabiel en nauwkeurig kunnen worden gevolgd
- Inzet zolang de onbalans aanhoudt
Noodvermogen (mFRR)
Noodvermogen, ook wel mFRR (manual Frequency Restoration Reserve) genoemd, wordt ingezet wanneer automatische regelmiddelen zoals FCR en aFRR onvoldoende zijn om de systeembalans te herstellen. Het is bedoeld voor grotere of langdurige onbalansen die niet binnen seconden of minuten op te lossen zijn.
mFRR wordt handmatig geactiveerd door TenneT en bestaat uit vooraf gecontracteerd vermogen dat binnen een afgesproken tijd beschikbaar moet komen. Dit vermogen kan worden op- of afgeregeld en blijft ingezet zolang de verstoring aanhoudt.
Anders dan bij FCR en aFRR ligt de nadruk hier minder op snelheid en meer op betrouwbaarheid en beschikbaarheid. Het is het laatste vangnet van het elektriciteitssysteem.
Kernpunten mFRR
- Ingezet wanneer FCR en aFRR onvoldoende zijn
- Oplossing voor grotere of langdurige onbalansen
- Handmatige activatie door TenneT
- Vooraf gecontracteerd regelvermogen
- Inzetbaar voor opregelend en afregelend vermogen
- Minder gericht op snelheid, meer op betrouwbaarheid
- Vermogen blijft actief zolang de verstoring aanhoudt
- Cruciaal voor leveringszekerheid in extreme situaties
Voor wie is de regelmarkt interessant?
De regelmarkt is interessant voor partijen die flexibel vermogen kunnen aanbieden en dit betrouwbaar beschikbaar kunnen stellen aan TenneT. Het gaat hierbij niet om traditionele energiehandel, maar om het leveren van regelvermogen: het vermogen om productie of verbruik snel op of af te schakelen wanneer de netbalans daarom vraagt.
In de praktijk kan niet elke partij zelf bieden op de regelmarkt. TenneT werkt met vaste marktrollen en technische eisen: de bieding en activatie verlopen via erkende partijen, terwijl de fysieke assets het vermogen leveren.
Wie kan bieden en deelnemen aan de regelmarkt?
- Balancing Service Providers (BSP’s)
- Erkende marktpartijen die regelvermogen aanbieden aan TenneT en verantwoordelijk zijn voor activatie en afrekening.
- Energieproducenten
- Met regelbare productie-installaties die flexibel kunnen op- en afregelen.
- Energiebedrijven en aggregators
- Zij bundelen meerdere assets tot één betrouwbaar regelvermogen.
- Grootverbruikers met flexibiliteit
- Bedrijven die hun verbruik tijdelijk kunnen verhogen of verlagen.
Smartbox
Speel geautomatiseerd in op de regelmarkt met Smartbox
Voor maximaal rendement uit energie-assets heb je een slim energiemanagementsysteem (EMS) nodig dat automatische sturing levert. Smartbox verbindt technische installaties met marktsignalen en netvereisten, zodat vermogen precies op het juiste moment wordt op- of afgeregeld.
Van zonnepaneelinstallaties en windmolens tot laadpleinen en batterijsystemen: Smartbox verbindt ze allemaal.
Wat Smartbox betekent voor de regelmarkt:
- Automatische aansturing voor FCR, aFRR en mFRR.
- Schakelt binnen 20 ms, wat belangrijk is voor frequentiegestuurde markten zoals FCR.
- Assets volgen regelsignalen stabiel en proportioneel, conform de eisen van TenneT.
- Smartbox monitort status, vermogen en grenzen om betrouwbaarheid te garanderen.
- Meerdere installaties functioneren samen als één regelbaar vermogen.
- Live inzicht in alle data via het Smartbox Portaal.
- Naast de regelmarkt is Smartbox gekoppeld aan EPEX, de onbalansmarkt, reservevermogen, noodvermogen, intradayhandel en overige markten.
Wil je als energiemaatschappij of energie-installateur een toekomstvaste oplossing bieden voor netstabiliteit én maximaal rendement? Lees meer over hoe Smartbox werkt of meld je direct aan als partner.