Wat is de EPEX-prijs?
De EPEX-prijs is de prijs van elektriciteit die per uur wordt vastgesteld op de Europese energiebeurs EPEX SPOT. Deze prijs wordt uitgedrukt in euro per megawattuur (€/MWh) en vormt de basis voor de stroomprijs in Nederland en andere Europese landen.
De prijs ontstaat door vraag en aanbod. Is er veel elektriciteit beschikbaar, bijvoorbeeld door een hoge productie van zon- en windenergie, dan daalt de prijs. Bij een hoge vraag of een beperkt aanbod, zoals op koude dagen of bij uitval van centrales, stijgt de prijs juist.
De meest gebruikte EPEX-prijs komt uit de Day-Ahead-markt, waar dagelijks rond het middaguur de stroomprijzen per uur voor de volgende dag worden vastgesteld. Zo is vooraf bekend wat elektriciteit op elk uur van de volgende dag kost.
Hoe wordt de EPEX-prijs per uur bepaald?
De EPEX-prijs per uur wordt bepaald via een day-ahead-veiling, waarbij vraag en aanbod voor elk uur van de volgende dag tegen elkaar worden afgewogen. Elke dag rond 12.00 uur worden de prijzen vastgesteld voor alle 24 uren van de volgende dag.
Vraag en aanbod worden ingediend
Energieproducenten geven aan hoeveel stroom ze per uur willen leveren en tegen welke prijs. Tegelijkertijd geven leveranciers, handelaren en grote afnemers door hoeveel elektriciteit zij per uur nodig hebben.
Rangschikking via de merit-order
Alle biedingen worden gesorteerd van goedkoop naar duur. Duurzame bronnen zoals zon en wind staan vooraan, duurdere centrales zoals gascentrales achteraan.
De duurste benodigde centrale bepaalt de prijs
De prijs voor elk uur wordt bepaald door de laatste (duurste) centrale die nodig is om aan de totale vraag te voldoen. Die zet de uniforme marktprijs voor alle verhandelde elektriciteit in dat uur.
Berekening van de uurprijzen
Een algoritme (EUPHEMIA) berekent per uur de prijs waarbij vraag en aanbod precies in balans zijn. Dat levert één EPEX-prijs per uur op, uitgedrukt in €/MWh.
Deze uurprijzen vormen de basis voor dynamische energiecontracten. Leveranciers tellen daar meestal nog een opslag en energiebelasting bij op.
Waarom verschilt de EPEX-prijs per uur?
De EPEX-prijs verschilt per uur omdat vraag en aanbod voor elk uur afzonderlijk worden bepaald. Elk uur vormt als het ware een nieuw evenwicht, waardoor de prijs continu kan schommelen. De volgende factoren hebben invloed op de EPEX-prijs.
Weer en duurzame opwek
Op zonnige of winderige momenten is er veel aanbod van elektriciteit, wat de prijs in die uren vaak verlaagt. Bij weinig zon of wind, of op koude dagen, is het aanbod beperkter en liggen de prijzen juist hoger.
Verbruiksgedrag gedurende de dag
In de ochtend en avond is de vraag naar stroom het hoogst, bijvoorbeeld door koken, verwarmen en het laden van elektrische voertuigen. ’s Nachts en vaak ook midden op de dag is de vraag lager, wat zorgt voor lagere prijzen.
Internationale handel en netbelasting
Elektriciteit wordt continu geïmporteerd en geëxporteerd tussen landen. Veranderingen daarin, of beperkingen op het net, kunnen per uur invloed hebben op de balans en daarmee op de prijs.
Wat betekent een negatieve EPEX-prijs?
Een negatieve EPEX-prijs betekent dat er op dat moment meer elektriciteit wordt geproduceerd dan er vraag is. De prijs zakt dan onder nul, bijvoorbeeld naar −€ 5, −€ 10 of zelfs −€ 50 per MWh.
- Er is een overschot aan stroom
- Dit gebeurt vaak op zonnige of winderige momenten, wanneer veel duurzame energie wordt opgewekt terwijl de vraag laag is.
- Producenten willen stroom kwijt
- Omdat elektriciteit niet eenvoudig op grote schaal kan worden opgeslagen, kiezen producenten er soms voor om te betalen om hun stroom af te zetten, in plaats van installaties stil te leggen.
Op deze momenten is terugleveren ongunstig en kan het zelfs geld kosten. Vaak is het verstandig om energie-assets tijdelijk uit te schakelen of energie lokaal op te slaan in plaats van terug te leveren.
Kun je energie-assets geautomatiseerd sturen op de EPEX-prijs?
Ja, energie-assets kunnen geautomatiseerd worden aangestuurd op basis van de EPEX-prijs. Dat is relevant, omdat de stroomprijs per uur verandert en handmatig schakelen in de praktijk vaak niet haalbaar is.
Met een energiemanagementsysteem (EMS) reageren energie-assets automatisch op prijsveranderingen op de energiemarkt. Denk aan batterijen die laden tijdens goedkope uren, laadinfra die vermogen verschuift naar gunstige momenten, of installaties die bij negatieve prijzen tijdelijk worden teruggeregeld.
Smartbox
Smartbox: realtime sturen op de EPEX-prijs
De Smartbox is een energiemanagementsysteem (EMS) dat energie-assets zoals batterijen, zonnepanelen en laadinfra automatisch aanstuurt op basis van realtime stuursignalen uit de energiemarkt. Het systeem zorgt ervoor dat installaties direct en correct reageren op veranderingen in de EPEX-prijs.
Wat doet het systeem?
- Ontvangt realtime stuursignalen van de aggregator en vertaalt deze direct naar concrete aansturing van energie-assets.
- Zorgt dat batterijen, laadinfra en andere installaties automatisch reageren op prijsschommelingen en activaties vanuit de markt.
- Stuurt energie-assets aan om te laden, te ontladen of tijdelijk uit te schakelen op basis van de actuele marktsituatie.
- Voorkomt teruglevering bij negatieve EPEX-prijzen door installaties tijdig terug te regelen.
- Zorgt ervoor dat energie-assets continu aansluiten op de balans van het elektriciteitsnet en de marktvraag.
Word partner van Smartbox
Wil je als energiemaatschappij of installateur beter inspelen op schommelingen in de EPEX-prijs? Met Smartbox maak je van energie-assets een slim aangestuurd onderdeel van de energiemarkt, dat automatisch reageert op realtime marktsignalen.
Word partner van Smartbox en ontdek hoe je meer rendement haalt uit het energieportfolio van je klanten.